Synagogen in Limburg
In Meerssen staat één van de vier nog bestaande synagoge-gebouwen van Limburg. Daarvan beschreven we de geschiedenis in de voorgaande pagina. De overige beschrijven we hier.
Hoewel de provincie door de eeuwen heen een groot aantal Joodse inwoners kende en ook actieve Joodse geloofsgemeenschappen, is er heden ten dage nog slechts één actieve, voor de eredienst gebruikte synagoge: die van Maastricht, in de Bogaardenstraat.
Verder zijn er nog zichtbare synagogen in Heerlen, Meerssen en Roermond.
Verdwenen of (sterk) verbouwde synagoges waren er in Beek, Eijsden, Gennep, Grevenbicht, Gulpen, Vaals, Valkenburg en Venlo.
Eerst de enige nog in gebruik.
Gedurende WO II is de synagoge van Maastricht geplunderd en gebruikt als opslagplaats. In 1952 werd de synagoge weer in gebruik genomen. In de jaren zestig vond er een restauratie plaats en werd de synagoge opnieuw ingericht met meubilair uit de synagoge van Meerssen.
In 1986 fuseerden de Joodse gemeenten van Heerlen, Maastricht en Roermond tot de NIHS Limburg en vanaf toen was dit de enige synagoge waar nog erediensten worden uitgevoerd.
Maastricht, oostzijde: Bogaardenstraat
Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
De synagoge van Heerlen werd na de oorlog opnieuw ingewijd, maar door de terugloop van het aantal gemeenteleden is de synagoge sinds 1985 niet meer in gebruik. Het gebouw lag en ligt nog steeds aan de Stationsstraat, maar is niet meer te zien vanaf de straat. De gemeente Heerlen heeft een plan aangekondigd om het gebouw weer zichtbaar en toegankelijk te maken.
Vanaf de parkeergarage Coriocenter is het gebouw overigens nog zichtbaar.
Voormalige ingang van de synagoge aan de Stationstraat, nu verdwenen.
Foto: stadsarchief Heerlen
De synagoge in Roermond wordt sinds 1986 niet meer gebruikt. In de Hamstraat laat een gevelsteen in het voormalige, bijbehorende schoolgebouw zien waar de synagoge, via een smalle steeg naar een achterliggend pleintje nog steeds ligt en te bezichtigen is.
Voormalige synagoge aan de Hamstraat te Roermond, 1984
Foto: WL
Dan de verdwenen of sterk verbouwde, in alfabetische volgorde.
De Joodse gemeente van Beek is na de oorlog niet weer opgericht en is in 1954 samengevoegd met die van Maastricht. De synagoge is aan de gemeente Beek verkocht, in eerste instantie tot woonhuis verbouwd en later afgebroken.
Voormalige synagoge Beek, na de verbouwing
Foto: onbekend
In 1935 werd de Joodse gemeente bij die van Maastricht gevoegd en sloot de synagoge te Eijsden. Sindsdien is het gebouw aan de Diepstraat geheel in gebruik als woonhuis. Aan de achterzijde (oost) werd op de eerste verdieping een huissynagoge ingericht, waarvan de uitbouw voor de Heilige Ark nog zichtbaar is.
Foto: Wikipedia
De synagoge van Gennep stond aan de Torenstraat, werd tijdens WO II bij een bombardement beschadigd en niet gerestaureerd. In 1947 werd de Joodse gemeente opgeheven en bij Venlo ingedeeld. Op het terrein, waar eens de synagoge stond, staat nu een klooster.
De synagoge van Gennep rond 1930
Foto: RDMZ
De voormalige synagoge van Grevenbricht bevond zich aan de Weidestraat. De Joodse gemeente werd al in 1905 opgeheven De synagoge is door een ingrijpende verbouwing in 1966 onherkenbaar geworden. Helaas is geen afbeelding bekend.
In Gulpen lag de de synagoge aan de Kiebeukel (destijds Kippenheuvel). Voor WO II was die al in slechte staat, na de oorlog was alleen het entreegedeelte nog gedeeltelijk intact. Later werd op deze plaats een woonhuis gebouwd.
Ansichtkaart van de Kippenheuvel in Gulpen met synagoge, ca. 1920
Foto: onbekend
In Vaals werden rond het midden van de negentiende eeuw in een privéwoning synagogediensten gehouden. In een later stadium vonden deze plaats in een huissynagoge aan het Von Clermontplein. Deze situatie duurde tot kort voor de Duitse bezetting. Na WO II is het Joodse leven in de plaats niet hervat. Ook van deze huissynagoge is geen afbeelding bekend.
Ook in Valkenburg werden synagogediensten gehouden in een gehuurde kamer, aanvankelijk op de hoek van de Passage, later op twee adressen aan de Lindenlaan. Na de oorlog zijn slechts enkele Joden naar Valkenburg teruggekeerd. De Joodse gemeente is opgeheven en in 1964 bij die van Maastricht gevoegd. Ook van de Valkenburgse huissynagoge is geen afbeelding bekend.
In Venlo werd in 1865 een nieuwe synagoge gebouwd aan het Maasschriksel. In 1944, werd die synagoge door een geallieerd bombardement zwaar beschadigd. Tot 1947 werden er synagogediensten gehouden in een zaaltje in de protestantse kerk. In 1965 werd definitief besloten om de synagoge niet te restaureren: het gebouw werd afgebroken. De joodse gemeenschap werd in 1975 opgeheven en ook bij die van Maastricht gevoegd.
De voormalige synagoge in Venlo, jaren dertig
Foto: uit webblog Sef Derkx met dank aan Will Soree
Bronnen (klik om te raadplegen):
Joods Cultureel Kwartier
Wikipedia
Voor de locaties werd Google Maps gebruikt
Zover ons bekend zijn alle afbeeldingen rechtenvrij. Mocht dat niet zo zijn, neem dan contact op met info@synagogemeerssen.nl