01. De eerste Joden in Meerssen

In Maastricht en omgeving hebben eigenlijk al heel vroeg Joden gewoond. We weten uit een schepenbrief uit 1293 dat er een aparte Jodenstraat in Maastricht was. En dat betekent dat ze er al eerder woonden…

Maar pas op 22 september 1693 weten we zeker uit documenten dat er een Jood in Meerssen woonde, die slager was. Hij leverde namelijk voor 14 guldens en 14 stuivers maar liefst 86 pond ossenvlees aan de
Proosdij ⁽¹⁾. Dit zou een zekere Levy kunnen zijn geweest, die tussen 1687 en 1708 vanuit Rekem ⁽²⁾ in Meerssen aankwam.

In de periode tot 1723 is er regelmatig correspondentie bekend over het leveren van vlees door ene Levy of zijn broer Bernard. Zij zouden gewoond hebben in de toenmalige Beekstraat op de nummers 31 en 43. Inmiddels moeten er al meerdere Joden gewoond hebben, al kennen we daar geen namen van. Later, in 1808, verklaarde Salomon Soesman aan de burgemeester dat zijn familie sedert 200 jaar woonachtig was te Meerssen. Dat zou dus vanaf ongeveer 1600 zijn geweest.

_{Gedeelte van de zgn Tranchot-kaart (gemaakt tussen 1803 en1820)
Bron: Vrije Universiteit Amsterdam, Universiteitsbibliotheek – Beeldbank}

Feit is dat de Meerssense Joden eind 18^e eeuw gebedsdiensten hielden. Hun eerste synagoge bestond uit een vertrek in de woning van Levy Soesman ‘de Oude’. Dit noemen we een huissynagoge ⁽³⁾. Hij had op 6 december 1780 op de hoek van de Beekstraat en de Kerkstraat een pand gekocht en verhuurde dit deels aan de Joodse gemeenschap als bedehuis. Er moet dus een minjan ⁽⁴⁾ geweest zijn .
Bij zijn dood in 1796 werd zijn zoon Bernard eigenaar. Die wilde de synagoge niet meer in zijn huis. Daarop verhuisde de synagoge naar een bovenhuis in de Steegstraat, hoek Gasthuisstraat. Dat pand was in slechte staat van onderhoud en had weinig ruimte voor de groep gelovigen, die behoorlijk gegroeid was.

Noten

(1) De Proosdij van Meerssen was oorspronkelijk bezit van Gerberga van Saksen (die huwde met koning Lodewijk IV van Frankrijk). Zij schonk in 986, vlak voor haar dood, het gebied aan de Benedictijnen van Reims.
Aan het begin van de dertiende eeuw bezat de proosdij goederen, rechten en bezittingen te Meerssen, Schimmert, Nuth, Klimmen, Schin op Geul, Berkelaar (bij Echt), Geistingen, Maaseik, Weert, Herten (bij Roermond), Lithoijen (bij Oss) en in de omgeving van Luik.
Voor een uitgebreide toelichting, klik op Proosdij van Meerssen.

<sub>Proosdijpark Meerssen door Philippe van Gulpen, 1846

Collectie van der Noorda,
Regionaal Historisch Centrum Limburg</sub>

(2) Saillant detail: deze Levy had zich in Rekem als muntmeester bezig gehouden met het slaan van illegale Hollandse munten, waarschijnlijk in opdracht van de graaf van Rekem.

(3) Huissynagogen, vaak één vertrek in een verder gewoon woonhuis, zijn geen onbekend verschijnsel. In Limburg waren de synagogen van Eijsden, Vaals en Valkenburg van dit type. Zie ook de pagina Synagogen in Limburg op deze site. In heel Nederland waren er aanvankelijk dit soort huissynagogen van Appingedam en Middelstum in het noorden, Naaldwijk en Middelburg in het westen, Denekamp en Winterswijk in het oosten, tot bij ons in het zuiden!

(4) Voor een volledige Joodse gebedsdienst is een minjan vereist: een groep van tenminste tien volwassen Joodse mannen. Bij liberale gemeenschappen tellen volwassen vrouwen mee voor een minjan. De liberale stroming bestond nog niet in de 18^e eeuw.

Bron

Bartholomeus, H., (2010) , Joodse geschiedenis te Meerssen, https://www.dutchjewry.org/jews_of_meerssen/meerssen_geschiedenis.shtml

Algemeen

Joods Cultureel Kwartier
Wikipedia

_{Zover ons bekend zijn alle afbeeldingen rechtenvrij. Mocht dat niet zo zijn, neem dan contact op met info@synagogemeerssen.nl}